Zespół cieśni podbarkowej - przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Zespół cieśni podbarkowej (inaczej nazywany m.in. zespołem ciasnoty podbarkowej lub ciasnotą podbarkową) to stan bólowy obszaru barkowego, w którym może dochodzić do ucisku lub ograniczenia przestrzeni pomiędzy strukturami barku (np. głową kości ramiennej) a innymi elementami otaczającymi głowę kości ramiennej (np. wyrostek barkowy i więzadło kruczo-barkowe).

Objawia się bólem podczas unoszenia ramienia lub wykonywania ruchu odwodzenia (czyli ruchu w bok oddalającego ramię od ciała).

Podczas tych ruchów może dochodzić do podrażnienia lub uszkodzenia struktur okołostawowych (np. ścięgien stożka rotatorów) i przestrzeni podbarkowej.

Istnieje kilka klasyfikacji zespołu cieśni podbarkowej, a jedną z nich jest klasyfikacja Neera, która opisuje 3 typy tego schorzenia:

• Typ I, czyli lekki stopień zespołu cieśni podbarkowej – dotyczy zmian odwracalnych, takich jak zapalenie kaletki podbarkowej i ścięgien mięśni stożka rotatorów. Główne objawy w tym stadium to obrzęk oraz ból w czasie ruchu i po zaprzestaniu aktywności.
• Typ II to zaawansowany stopień cieśni podbarkowej – który wiąże się już ze zwłóknieniem ścięgien i zmianami degeneracyjnymi kaletki podbarkowej. Pacjent czuje zdecydowanie silniejszy ból niż w przypadku lekkiego stopnia schorzenia.
• Typ III to zespół cieśni podbarkowej związany z uszkodzeniem struktur ścięgnistych stożka rotatorów. To zaawansowane stadium chorzenia, do którego doprowadza brak wcześniejszego leczenia zespołu ciasnoty podbarkowej. Pacjent odczuwa znaczne ograniczenie ruchomości. Pojawia się także częściowa niestabilność barku, a czasami obserwuje się również uszkodzenie struktur podbarkowych. Na tym etapie zalecane jest leczenie operacyjne.

Potencjalne przyczyny występowania zespołu cieśni podbarkowej możemy podzielić na pierwotne i wtórne.

Przyczyny pierwotne (czyli strukturalne/anatomiczne) to:

• wyrośla kostne (osteofity) – tworzące się w okolicy stawu barkowo-obojczykowego,
• pogrubienie więzadła kruczo-barkowego,
• zwapnienia i zmiany zwyrodnieniowe wokół stawu barkowego,
• kształt wyrostka barkowego mogący powodować ucisk.

Przyczyny wtórne (czyli nabyte/związane z codziennym użytkowaniem stawu lub specyficznymi wzorcami ruchowymi) to:

• osłabienie mięśni stożka rotatorów – przez co dochodzi do braku stabilizacji w stawie,
• zaburzenie ruchu łopatki – co zmienia mechanikę stawu,
• nadmierna niestabilność stawu ramiennego – występująca np. u sportowców,
• wykonywanie powtarzających się ruchów nad głową – np. przez pływaków, malarzy, fryzjerów.

Wśród osób najbardziej narażonych na to schorzenie możemy wyróżnić m.in.:

• sportowców – dolegliwościom sprzyjają szczególnie dyscypliny, w trakcie których wykonuje się ruchy rękoma powyżej głowy (m.in. pływanie, siatkówka, tenis ziemny);
• pracowników fizycznych – szczególnie osoby pracujące z rękoma uniesionymi nad głowę (m.in. malarze, budowlańcy, fryzjerzy);
• osoby dojrzałe i starsze – u osób po 50-60. roku życia maleje elastyczność tkanek miękkich, dochodzi do degeneracji ścięgien stożka rotatorów, pojawiają się wyrośla kostne, co sprzyja schorzeniu;
• osoby z zaburzeniami postawy i osłabieniem mięśni – nieprawidłowe ustawienie stawu może prowadzić do ucisku struktur w okolicy barku.

Młode osoby, poniżej 25. roku życia doświadczają najczęściej lekkiego stopnia zespołu cieśni podbarkowej. Bardziej zaawanasowane stadium dotyka najczęściej pacjentów w grupie wiekowej 25-45 lat. Osoby po 50. roku życia zmagają się najczęściej z najpoważniejszą formą ciasnoty podbarkowej.

Najczęściej zgłaszane przez pacjentów objawy zespołu cieśni podbarkowej to:

• ból barku – szczególnie podczas unoszenia ramienia, ruchu odwodzenia lub kładzenia się na ramieniu;
• ograniczenie zakresu ruchomości, osłabienie ruchów ramienia (np. ruchów odwodzenia i rotacji zewnętrznej);
• ból w bocznej części barku promieniujący w stronę ramienia.

Fizjoterapeuta i lekarz przeprowadzają wywiad i badanie fizykalne, aby:

• zlokalizować ból,
• poznać okoliczności pojawienia się dolegliwości bólowych,
• ocenić ograniczenia ruchomości i siły.

Fizjoterapeuta ocenia zdolności pacjenta do wykonywania codziennych czynności fizycznych i przeprowadza szereg testów, które pomagają mu zlokalizować możliwe źródło pochodzenia dolegliwości bólowych. Specjalista może posiłkować się wynikami badania USG, a także zalecić pacjentowi wizytę u lekarza w celu poszerzenia diagnostyki.

Lekarz może poszerzyć diagnostykę, zlecając dodatkowe badania obrazowe:

• USG barku – przydatne do oceny stożka rotatorów, kaletki i obecności płynów lub zapalenia;
• RTG barku – do oceny kształtu wyrostka barkowego, obecności osteofitów, zwapnień lub zwężenia przestrzeni podbarkowej;
• rezonans magnetyczny – najdokładniejsze badanie pozwalające zobaczyć uszkodzenia ścięgien i kaletki.

Zespół ciasnoty podbarkowej to niejedyna przyczyna potencjalnych dolegliwości bólowych barku. Dlatego tak ważna jest właściwa diagnostyka i szerokie spojrzenie podczas oceny bólowej stawu barkowego. Diagnostyka różnicowa obejmuje inne przyczyny bólu w tej części ciała, w tym:

• zapalenie kaletki (bursitis),
• tendinopatię ścięgna głowy długiej bicepsa,
• artrozy stawu barkowo-obojczykowego,
• niestabilność stawu ramiennego,
• zapalenie torebki stawowej,
• punkty spustowe, np.: mięśnia czworobocznego.

Leczeniem pierwszego wyboru jest fizjoterapia. Pacjenci często trafiają do fizjoterapeuty jako specjalisty pierwszego kontaktu, który już podczas badania fizjoterapeutycznego podejmuje decyzje o terapii lub zleca dalszą konsultację lekarską i poszerzenie diagnostyki.

Główne elementy terapii to:

• odpoczynek i unikanie ruchów prowokujących ból (np. pracy z uniesionymi ramionami);
• farmakoterapia w przypadku potwierdzonego zapalenia (w razie wskazań również iniekcje kortykosteroidowe);
• fizjoterapia i rehabilitacja obejmujące m.in.:
  • ćwiczenia wzmacniające stożek rotatorów i mięśnie stabilizujące łopatkę;
  • trening posturalny (skupiający się na mięśniach posturalnych, które utrzymują pionową postawę ciała);
  • techniki rozciągania, mobilizacji (poprawy ruchomości) i propriocepcji (zmysłu orientacji położenia własnego ciała);
  • terapię manualną.

Kinezyterapia, a więc terapia ruchem, jest jednym z najważniejszych narzędzi do przywrócenia sprawności i uwolnienia od bólu. Istotne jest także edukowanie pacjentów, wyjaśnianie i pokazywanie, w jaki sposób przeciwdziałać dolegliwościom dzięki zmianie nawyków ruchowych w codziennym życiu.

Dobór ćwiczeń na zespół cieśni podbarkowej zależy od lokalizacji bólu i przeprowadzonej diagnostyki, która wskaże przyczyny dolegliwości. W przypadku stanów zapalnych zalecany jest odpoczynek, a przy zmianach degeneracyjnych struktur podbarkowych znaczenie ma wcześniejsze doświadczenie pacjenta w zakresie ćwiczeń i treningu oraz jego możliwości ruchowe i oczekiwania. Dobór ćwiczeń i ich parametrów powinien odbywać się pod kontrolą fizjoterapeuty.

Fizjoterapia i rehabilitacja zespołu cieśni podbarkowej są skutecznymi formami terapii tego schorzenia. Większość pacjentów uzyskuje poprawę bez konieczności przystąpienia do operacji. Jeśli jednak po 3-6 miesiącach leczenia zachowawczego nie ma poprawy, należy rozważyć zabieg chirurgiczny. Najczęściej stosowane są:

• artroskopowa dekompresja przestrzeni podbarkowej – usunięcie fragmentu kości lub pogrubiałych tkanek, które uciskają ścięgna;
• akromioplastyka – wygładzanie dolnej powierzchni wyrostka barkowego;
• naprawa stożka rotatorów – naprawa uszkodzonych ścięgien.

Jeśli pacjent podda się operacji, niezwykle ważna pozostaje rehabilitacja pooperacyjna obejmująca:

• wczesną mobilizację barku;
• stopniowe i kontrolowane przywracanie zakresu ruchu;
• ćwiczenia wzmacniające i propriocepcyjne;
• powrót do pełnej aktywności po 3-6 miesiącach.

Pracę z doświadczonym fizjoterapeutą warto rozpocząć nie tylko po operacji, ale już przed planowanym zabiegiem. Będzie to istotny element działań prehabilitacyjnych, czyli przygotowujących organizm do jak najlepszego przejścia zabiegu chirurgicznego i wspierających późniejszy powrót do sprawności. W NAMI Klinice i Resorcie Medycznym, pomagając pacjentom przed i po operacjach, patrzymy na ich zdrowie kompleksowo. Wykorzystujemy nie tylko ukierunkowane terapie fizjoterapeutyczne, ale i m.in. odpowiednio dobraną dietę czy techniki redukujące stres.

Ogólne rokowania są dobre. Poprawia je wczesne wykrycie przyczyny i rozpoczęcie celowanego leczenia i rehabilitacji już na początkowym etapie schorzenia.

Większość pacjentów odzyskuje pełną funkcję barku, a ból i ograniczenia ruchomości zwykle ustępują po kilku lub kilkunastu tygodniach rehabilitacji. Operacja dotyczy jedynie pacjentów z przewlekłymi lub zaawansowanymi zmianami.

Na czas leczenia wpływa m.in. poziom uszkodzenia stożka rotatorów, unikanie przeciążenia barku i przestrzeganie zaleceń fizjoterapeuty.

Ciasnota podbarkowa nie musi być nawracającym problemem. Ważne, aby utrzymywać siłę, elastyczność i prawidłową mechanikę barku. 

Zalecane działania profilaktyczne to: 

1. Wzmocnienie mięśni stożka rotatorów i mięśni łopatki;
2. Ćwiczenia postawy ciała;
3. Unikanie przeciążeń – w tym stosowanie odpowiedniej rozgrzewki przed ćwiczeniami;
4. Rozciąganie i mobilność – trening w pełnych zakresach ruchu.

W NAMI działamy zgodnie z duchem medycyny holistycznej. Zdrowiem naszych pacjentów opiekujemy się kompleksowo. Prowadzimy nie tylko indywidualną terapię fizjoterapeutyczną, ale oferujemy również odżywczą dietę czy zajęcia redukujące poziom stresu.

Zajmujemy się uciążliwymi dolegliwościami, ale nasz medyczny program ortopedyczny skonstruowaliśmy tak, żeby zapobiegać również nawrotom i nauczyć pacjenta, jak samodzielnie dbać o długie życie w zdrowiu i równowadze. Prowadzimy rehabilitację po operacji i pracujemy z pacjentami także przed zabiegiem (prehabilitacja), aby przygotować ich organizm do lepszego zniesienia inwazyjnego leczenia.

NAMI Klinika i Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.

1. Creech JA, Silver S. Shoulder Impingement Syndrome. [Updated 2023 Apr 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554518/.
2. Tsai YH, Huang TJ, Hsu WH, Huang KC, Li YY, Peng KT, Hsu RW. Detection of subacromial bursa thickening by sonography in shoulder impingement syndrome. Chang Gung Med J. 2007 Mar-Apr;30(2):135-41. PMID: 17596002.
3. Dong W, Goost H, Lin XB, Burger C, Paul C, Wang ZL, Zhang TY, Jiang ZC, Welle K, Kabir K. Treatments for shoulder impingement syndrome: a PRISMA systematic review and network meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2015 Mar;94(10):e510. doi: 10.1097/MD.0000000000000510. Erratum in: Medicine (Baltimore). 2016 Jun 10;95(23):e96d5. doi: 10.1097/01.md.0000484495.36196.d5. PMID: 25761173; PMCID: PMC4602475.