Zespół cieśni nadgarstka - przyczyny, objawy i leczenie

Kanał nadgarstka to wąska przestrzeń. Przebiega przez nią nerw pośrodkowy. Zespół cieśni nadgarstka powstaje, gdy coś wywołuje długotrwały i nienaturalny ucisk na nerw pośrodkowy. Winowajcą może być np. obrzęk pojawiający się, gdy przeciążymy nadgarstek.

W wyniku ciągłego ucisku przepływ krwi do układu naczyń włosowatych śródnerwowych jest utrudniony, co powoduje zmiany w barierze krew-nerw i rozwój obrzęku śródnerwowego. Po zabiegu chirurgicznej dekompresji często obserwuje się szybkie ustąpienie objawów, co potwierdza teorię, że ucisk mechaniczny powoduje odwracalne, miejscowe niedokrwienie. Zazwyczaj to włókna czuciowe są dotknięte chorobą jako pierwsze, następnie włókna ruchowe.

Uznaje się, że najczęstszą przyczyną zespołu cieśni nadgarstka jest długotrwałe wykonywanie powtarzalnych ruchów dłonią, które przeciążają nadgarstek. Mowa o silnym chwytaniu, zginaniu lub prostowaniu nadgarstka oraz narażeniu go na częste wibracje. To właśnie dlatego chorobę kojarzymy m.in. z pracownikami biurowymi korzystającymi z myszki i klawiatury, niektórymi muzykami czy pracownikami fizycznymi wykonującymi powtarzalne prace manualne.

Inne czynniki sprzyjające powstaniu zespołu cieśni nadgarstka to m.in.:

• wiek,
• wrodzone predyspozycje anatomiczne,
• alkoholizm,
• urazy nadgarstka,
• nadmiar lub niedobór witamin,
• kontakt z toksynami,
• cukrzyca,
• reumatoidalne zapalenie stawów.

Również ciąża, menopauza, otyłość, niewydolność nerek, niedoczynność tarczycy, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych oraz zastoinowa niewydolność serca mogą przyczyniać się do wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka poprzez zwiększenie objętości osłonki maziowej w kanale nadgarstka.

Kobiety w ciąży mogą być bardziej podatne na zespół cieśni nadgarstka m.in. z uwagi na zmiany hormonalne zachodzące w ich ciałach. Zmiany poziomów progesteronu i estrogenów wpływają na układ nerwowy i struktury tkankowe. Ciąża często wiąże się również z zatrzymywaniem wody w organizmie, a to z kolei wywołuje obrzęki – także w okolicy nadgarstka. Obrzęk spowodowany zatrzymaniem wody może uciskać na nerw pośrodkowy i wywoływać objawy choroby.

Objawy cieśni nadgarstka to różne nieprzyjemne odczucia w obrębie kciuka, palców wskazującego i środkowego, i czasem też w części palca serdecznego. Pacjenci skarżą się m.in. na mrowienie, drętwienie, pieczenie, kłucie, ból, „prąd” przechodzący przez dłoń czy uczucie ucisku.

Początkowo objawy występują nieregularnie i głównie w nocy – nasilają się, gdy pacjent nie śpi, a także podczas wykonywania dłonią powtarzalnych ruchów – zwłaszcza wymagających długotrwałego zgięcia nadgarstka.

W miarę postępowania nieleczonego zespołu cieśni nadgarstka, objawy utrzymują się także w dzień i mogą przekształcić się w trwałą utratę czucia i stałe osłabienie dłoni. W zaawansowanym stadium rozległe uszkodzenie aksonów może doprowadzić do zaniku mięśni kłębu kciuka – mięśnie staną się słabsze i zmniejszy się ich masa w wyniku czego przestaną prawidłowo funkcjonować. W takim stadium zaawansowania choroby pojawia się ryzyko nieodwracalnych zmian. Właśnie dlatego nie wolno bagatelizować objawów choroby. Gdy tylko się pojawią, należy udać się do specjalisty i rozpocząć leczenie.

Nieleczone schorzenie postępuje. Najczęściej wyróżnia się 3 stopnie zespołu cieśni nadgarstka, które określają stadium zaawansowania choroby:

• 1. stopień to łagodna, początkowa faza choroby, w której objawy pojawiają się sporadycznie i głównie w nocy;
• W 2. stopniu objawy są częstsze, być może nawet stałe i bardziej nasilone;
• 3. stopień oznacza zaawansowane stadium, w którym istnieje ryzyko powstania nieodwracalnych uszkodzeń nerwu. Pacjent doświadcza trwałego osłabienia czucia i znaczącego spadku sprawności ręki.

Lekarz diagnozujący zespół cieśni nadgarstka to ortopeda lub neurolog. Specjalista rozpoznaje schorzenie przede wszystkim na podstawie wywiadu z pacjentem, który zgłasza charakterystyczne objawy opisane powyżej. Lekarz pyta m.in. o rodzaj i charakterystykę objawów, ich rozmieszczenie w dłoni oraz obecność lub brak innych współistniejących objawów w ramieniu.

Specjalista może wykonać także proste testy na zespół cieśni nadgarstka, które nie wymagają żadnej aparatury, a opierają się na wywołaniu typowych objawów choroby dzięki wykonaniu określonego ruchu lub stworzenia nacisku. Najczęściej są to testy Tinela i Phalena, podczas których lekarz delikatnie opukuje palcem lub młoteczkiem miejsce przebiegu nerwu pośrodkowego lub prosi pacjenta o zgięcie nadgarstków na ok. minutę, tak aby górne części dłoni skierować w stronę ciała.

Właściwą diagnozę pomagają postawić również badania obrazowe, w tym rezonans magnetyczny i ultrasonografia (USG) oraz badania elektrodiagnostyczne (EDX), takie jak badania przewodnictwa nerwowego (NCS) i elektromiografia (EMG).

Forma leczenia zespołu cieśni nadgarstka zależy m.in. od stopnia zaawansowania choroby i nasilenia objawów.

Schorzenie w początkowym lub umiarkowanym stadium leczy się najczęściej różnymi metodami zachowawczymi, z których bardzo ważne są fizjoterapia i używanie specjalnej ortezy na nadgarstek.

W zespole cieśni nadgarstka 3. stopnia, czyli w zaawansowanej fazie, konieczna może być operacja.

Nieleczony zespół cieśni nadgarstka potrafi doprowadzić do nieodwracalnych zmian. Trwałe uszkodzenie nerwu pośrodkowego osłabia rękę i powoduje problemy z wykonywaniem codziennych czynności, np. trzymaniem przedmiotów czy pisaniem. W początkowych stadiach choroby zmiany da się odwrócić. Właśnie dlatego nie należy zwlekać ze zgłoszeniem się do lekarza.

Fizjoterapia przynosi rezultaty zbliżone do interwencji operacyjnej lub leczenia zastrzykami sterydowymi i powinna być pierwszą rekomendowaną formą leczenia. Wyjątek to sytuacja, w której pacjent zgłasza się z już bardzo zaawansowanym stadium choroby. Wówczas konieczna może być jak najszybsza operacja. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Leczenie zachowawcze powinno przebiegać pod nadzorem doświadczonego fizjoterapeuty, a polega m.in. na odciążeniu chorej dłoni i zmianie nawyków, które sprzyjają rozwojowi choroby. Pacjent, w miarę możliwości, ogranicza wykonywanie szkodliwych czynności. Może to oznaczać np. przerwę w pracy, a na pewno naukę tego, jak w danych sytuacjach pracować dłonią, aby ograniczyć ryzyko objawów. Fizjoterapeuta pomaga rozpoznać złe nawyki i wypracować prawidłowe.

Bardzo ważnym elementem leczenia jest także noszenie specjalnej ortezy na zespół cieśni nadgarstka. Jaką wybrać? W tym także pomoże doświadczony specjalista, który wyjaśni również, jak spać przy zespole cieśni nadgarstka, aby nieświadomie nie zwiększać ucisku na nerw. Ortezę nosi się najczęściej właśnie w nocy – ustawia ona nadgarstek w neutralnej, wygodnej pozycji.

Fizjoterapia przy cieśni nadgarstka może obejmować także:

• terapię manualną, składającą się z mobilizacji stawowych oraz pracy na tkankach miękkich;
• wybrane zabiegi fizykoterapeutyczne;
• odpowiednio dobrane ćwiczenia na cieśń nadgarstka.

Czasem pacjenci, stosując domowe leczenie zespołu cieśni nadgarstka, posiłkują się również doustnymi lekami przeciwzapalnymi i przeciwbólowymi, które przynoszą krótkotrwałą ulgę w bólu. Leczenie zachowawcze może objąć także miejscowe zastrzyki z kortykosteroidów, czyli silnych leków przeciwzapalnych, które pomagają zmniejszyć obrzęk tkanek.

Operacja to skuteczna forma leczenia zalecana najczęściej osobom z zaawansowanym zespołem cieśni nadgarstka. Na zabieg chirurgiczny kierowani są również pacjenci, którzy podjęli leczenie zachowawcze, ale nie odczuli poprawy lub ich stan się pogorszył. 

Leczenie operacyjne polega na podłużnym rozcięciu więzadła poprzecznego nadgarstka. Dzięki temu następuje dekompresja nerwu pośrodkowego. Zabieg można wykonać metodą otwartą lub endoskopowo. Po operacji konieczna jest rehabilitacja.

W NAMI Resorcie Medycznym pomagamy odzyskać sprawność po ortopedycznych zabiegach chirurgicznych. Oferujemy również prehabilitację – przygotowujemy cały organizm pacjenta do przejścia operacji i wspieramy jego naturalne zdolności do regeneracji. Dzięki pracy z fizjoterapeutą jeszcze przed operacją i działaniu w duchu medycyny holistycznej, organizm lepiej znosi sam zabieg, a później szybciej wraca do pełnej sprawności.

W NAMI rozumiemy, jak uciążliwe może być codzienne życie z zespołem cieśni nadgarstka. Nasi fizjoterapeuci skupiają się na dokładnym rozpoznaniu przyczyny dolegliwości i układają plan działań dostosowany do potrzeb, możliwości i celów pacjenta. Chcemy uwolnić od uciążliwych objawów, ale także zapobiegać nawrotom.

Wierzymy w siłę holistycznego podejścia, które skupia się na zdrowiu całego organizmu. Wspólnie z pacjentem wypracowujemy nowe nawyki i kształtujemy jego drogę do bardziej satysfakcjonującego, zdrowszego życia bez uporczywych dolegliwości. Pomożemy, jeśli potrzebujesz leczenia zachowawczego, przygotujemy Twój organizm do operacji i przeprowadzimy rehabilitację.

Najlepszy sposób zapobiegania chorobie to codzienna dbałość o swój ogólny stan zdrowia. Warto zapobiegać chorobom ogólnoustrojowym i przestrzegać zasad ergonomii pracy. W NAMI Resorcie Medycznym pomagamy zadbać o własną długowieczność. Uczymy, jak holistycznie opiekować się swoim ciałem i umysłem, by cieszyć się długim życiem w zdrowiu.

NAMI Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.