Alloplastyka stawu kolanowego - jak przygotować się do zabiegu i wrócić do sprawności?

Alloplastyka stawu kolanowego, znana również jako endoprotezoplastyka, to zabieg chirurgiczny polegający na wymianie uszkodzonych części stawu kolanowego na sztuczną protezę. Jest jednym z najczęściej przeprowadzanych zabiegów ortopedycznych, zwłaszcza wśród osób starszych. Zwykle wykonuje się go u pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów lub po konkretnych urazach.

Operacja przynosi ulgę w bólu, poprawia funkcje stawu i pozwala na stopniowy powrót do aktywności fizycznej. Po zabiegu konieczna jest rehabilitacja.

Endoprotezoplastykę stawu kolanowego w zdecydowanej większości przypadków przeprowadza się u pacjentów dotkniętych zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową stawów. To przewlekła, postępująca dolegliwość prowadząca do uszkodzenia chrząstki stawowej, zmian w kości podchrzęstnej oraz innych struktur stawu (błony maziowej, więzadła, łąkotki). Uszkodzenia powstające w przebiegu choroby, w zależności od przyczyny jej rozwoju, dzielimy na pierwotne i wtórne.

Pierwotne zwyrodnienia stawów dotyczą najczęściej osób po 50. roku życia, rozwijają się powoli, zwykle dotykają stawów kolanowych, biodrowych, kręgosłupa, rąk oraz stóp. Częściej dotyczą kobiet i osób w zaawansowanym wieku. Sprzyjają im także predyspozycje genetyczne, nadwaga, mikrourazy i przeciążenia.

Natomiast zwyrodnienia wtórne są najczęściej związane z urazem. Występują również w przebiegu choroby metabolicznej (np. dny moczanowej), choroby reumatologicznej (np. reumatoidalnego zapalenia stawów), martwicy jałowej kości, w przypadku wad wrodzonych (np. dysplazji stawu biodrowego) czy po infekcjach stawowych i operacjach.

Poza zaawanasowaną chorobą zwyrodnieniową, wskazania do przeprowadzenia zabiegu endoprotezoplastyki stawu kolanowego obejmują również:

• znaczny ból, który zabiera pacjentowi komfort codziennego życia,
• wyraźne problemy z poruszaniem się w wyniku sztywności i ograniczenia ruchomości stawu,
• deformacje osi kończyny (szpotawość i koślawość).

Przed operacją można zastosować leczenie zachowawcze polegające np. na:

• przyjmowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych łagodzących ból,
• fizjoterapii i fizykoterapii,
• zastosowaniu sprzętu ortopedycznego (np. ortez, stabilizatorów kolana),
• modyfikacji stylu życia (np. redukcji masy ciała, aby zmniejszyć obciążenie stawu czy zastąpienie niewskazanej aktywności fizycznej (np. biegania) innym sportem – np. pływaniem).

Zabieg jest właściwym rozwiązaniem, gdy leczenie zachowawcze okaże się nieskuteczne.

W przypadku zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych, obejmujących cały staw, stosuje się alloplastykę całkowitą. Wówczas wymieniane są wszystkie powierzchnie stawowe.

Endoprotezę stawu kolanowego przytwierdza się do kości za pomocą cementu kostnego, dzięki czemu implant natychmiast staje się w pełni stabilny. Dlatego alloplastyka cementowa to dobre rozwiązanie w przypadku starszych pacjentów, z gorszą jakością kości.

U młodszych osób, których kości są w dobrym stanie, stosuje się implant o porowatej powierzchni, w który kości mogą naturalnie wrastać (proces osteointegracji). To rozwiązanie wiąże się z dłuższym okresem gojenia i rekonwalescencji, ale jest potencjalnie trwalsze.

Pacjent nie zostanie zakwalifikowany do operacji, jeśli występują:

• aktywne infekcje,
• zaawansowana niewydolność układu oddechowego i krążeniowego,
• choroby nowotworowe,
• zaawansowana osteoporoza.

Ostateczna decyzja o zakwalifikowaniu do leczenia operacyjnego należy do chirurga, który dokładnie oceni stan zdrowia pacjenta. Specjalista uwzględni różne czynniki, takie jak potencjalne ryzyko wystąpienia komplikacji podczas samego zabiegu, jak i w trakcie późniejszej rekonwalescencji.

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego trwa zazwyczaj od 1 do 3 godzin, a hospitalizacja po operacji obejmuje zwykle od 3 do 7 dni. Najczęściej szwy usuwane są po 10-14 dniach od zabiegu. Do tego czasu należy dbać o zmianę opatrunków. Większość pacjentów odstawia kule między 3, a 4 tygodniem po operacji.

Przygotowanie do zabiegu rozpoczyna się od szczegółowej konsultacji ortopedycznej, podczas której lekarz ocenia stan stawu i kwalifikuje pacjenta do odpowiedniego leczenia chirurgicznego. Następnie wykonywane są badania laboratoryjne, takie jak morfologia czy ocena krzepnięcia krwi, oraz badania obrazowe – najczęściej RTG lub rezonans magnetyczny.

Lekarz ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta i m.in. na tej podstawie określa ewentualne ryzyko, jakie może przynieść przejście zabiegu oraz wyklucza przeciwskazania. Kolejny etap to konsultacja z anestezjologiem, który dobiera odpowiedni rodzaj znieczulenia (znieczulenie ogólne lub przewodowe).

W okresie poprzedzającym operację warto zadbać o dobrą formę fizyczną, zwłaszcza wzmocnienie mięśni kończyn dolnych. Zaleca się również redukcję masy ciała w przypadku nadwagi oraz rezygnację z używek, takich jak alkohol i papierosy, ponieważ mogą one spowalniać proces gojenia i wydłużać okres rekonwalescencji. W osiągnięciu tych celów pomaga prehabilitacja, czyli kompleksowe przygotowanie pacjenta do odbycia zabiegu chirurgicznego.

Działania prehabilitacyjne przed alloplastyką kolana prowadzą doświadczeni fizjoterapeuci. Skupiają się oni na całościowej kondycji pacjenta i nie dążą wyłącznie do wzmocnienia mięśni jego nóg. Najlepsze efekty, w postaci lepszego zniesienia zabiegu i szybszej regeneracji po nim, dają działania wpływające pozytywnie na cały organizm. To m.in. lekka aktywność fizyczna dobrana z rozwagą i poprawiająca krążenie, zabiegi terapeutyczne, wzmocnienie układu odpornościowego, dbanie o sen, redukcja stresu czy właściwa dieta. Ośrodki takie jak NAMI Resort Medyczny oferują kompleksową pomoc, dbając o każdy aspekt przygotowania do operacji – od ciała po umysł. Dzięki temu pacjent ma większe szanse na szybszy powrót do zdrowia i lepsze efekty leczenia.

Podczas wizyty przedoperacyjnej fizjoterapeuta oceni aktualny stan funkcjonalny pacjenta, wybierze odpowiednią metodę terapii – manualnej, kinezyterapii lub fizykoterapii – i opracuje indywidualny plan ćwiczeń.

Fizjoterapia rozpoczęta jeszcze przed operacją przyczyni się do poprawy sprawności pacjenta, wzmocni siłę mięśniową i pomoże złagodzić dolegliwości bólowe. To ważne efekty, nie tylko ze względu na zwiększenie komfortu codziennego funkcjonowania. Praca z fizjoterapeutą to działanie prehabilitacyjne, które:

• pomaga przygotować organizm do lepszego przejścia samego zabiegu,
• zmniejsza ryzyko wystąpienia ewentualnych powikłań,
• przyczynia się do szybszego powrotu do sprawności po operacji.

Po zabiegu pacjent porusza się z trudem i tylko przy pomocy kul ortopedycznych lub balkonika. Dopiero z czasem i przy wsparciu sumiennej rehabilitacji odzyskuje sprawność. Dlatego przed powrotem ze szpitala warto usunąć z mieszkania wszystkie elementy, o które można się potknąć, np. kable czy niskie meble. Szczególnie ważnym pomieszczeniem jest łazienka. Tu sprawdzą się np. maty antypoślizgowe czy specjalne uchwyty i poręcze ułatwiające codzienną higienę.

Proces rehabilitacji może wspomóc również wypożyczenie szyny CPM, czyli urządzenia rehabilitacyjnego, które pozwala wykonywać delikatne zgięcia stawu w dokładnie kontrolowanym zakresie. Szyna CPM odciąża pacjenta, a jej wykorzystanie pomaga zapobiegać sztywności, zrostom tkanek i obrzękom, wspomaga procesy gojenia, regeneracji i prawidłowego krążenia. Urządzenie nie jest niezbędne podczas domowej rehabilitacji, ale na pewno wspiera powrót do sprawności.

Rehabilitacja zaczyna się już w pierwszych godzinach po zabiegu, jeszcze podczas pobytu w szpitalu. W tej początkowej fazie pacjent wykonuje ćwiczenia, które mają zapobiegać unieruchomieniu stawu i poprawiać krążenie. Towarzyszą mu w tym fizjoterapeuci, którzy uczą również, jak prawidłowo korzystać z kul ortopedycznych, poruszać się po płaskim terenie i schodach oraz korzystać z toalety. To niezbędny instruktarz, aby móc wrócić do samodzielnego funkcjonowania już we własnym mieszkaniu i rozpocząć dalszą rehabilitację domową lub ambulatoryjną.

Później działania rehabilitacyjne koncentrują się na stopniowej poprawie siły mięśniowej oraz zwiększaniu zakresu ruchomości stawu. W tym celu pacjenci wykonują głównie ćwiczenia wzmacniające i rozciągające, które zalecił im fizjoterapeuta. Jednocześnie ważne jest dbanie o kondycję krążeniowo-oddechową, na przykład dzięki ćwiczeniom na rowerach stacjonarnych, trenażerach eliptycznych lub bieżniach. Czas pełnej rehabilitacji to zwykle od 4 do 6 miesięcy, choć pacjenci w podeszłym wieku mogą wracać do zdrowia nawet przez 9 miesięcy.

Podczas rehabilitacji warto skupiać się na poprawie kondycji całego organizmu. W powrocie do zdrowia pomoże również stosowanie odżywczej diety, zabiegi terapeutyczne czy ćwiczenia oddechowe i inne techniki redukujące potencjalny stres. W NAMI Resorcie Medycznym zapewniamy opiekę interdyscyplinarnego zespołu. Pacjent po operacji może pracować nie tylko z doświadczonym fizjoterapeutą, ale także całościowo wspierać swój proces wracania do pełni sił. Jeszcze przed zabiegiem warto wybrać miejsce, w którym kompleksowo się do niego przygotujemy, a potem zrehabilitujemy, już w pełni świadomi tego, z kim i w jaki sposób będziemy pracować.

Powrót do aktywności fizycznej po operacji endoprotezoplastyki stawu kolanowego jest możliwy, jednak należy unikać sportów o wysokiej intensywności oraz sportów kontaktowych, bo te mogą prowadzić do zużycia implantu i konieczności reoperacji. Istnieją badania wskazujące, że powrót do wymagających dyscyplin (np. nart, jazdy konno czy biegania) bywa łatwiejszy, im sprawniejszy był pacjent przed operacją i im większy był jego stopień zaawansowania w danym sporcie.

W NAMI wierzymy, że kompleksowa rehabilitacja pod okiem doświadczonych specjalistów to fundament powrotu do pełnej sprawności. Nasz zespół fizjoterapeutów ortopedycznych to eksperci, którzy wspierają pacjentów na każdym etapie leczenia, dostosowując plan terapii do ich indywidualnych potrzeb. Oferujemy kompleksowy program ortopedyczny, który obejmuje diagnostykę, terapię manualną, fizykoterapię i ćwiczenia rehabilitacyjne. Nasze zaplecze pozwala zadbać również o odpowiednio skomponowane wyżywienie czy kondycję psychiczną pacjenta. Nie czekaj i zadbaj o profesjonalne wsparcie przed i po operacji.

NAMI Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.

1. Salter, Donald M; Su, Sui-Lung; Lee, Herng-Sheng, International Journal of Medical Sciences: “Epidemiology and genetics of osteoarthritis” (2014).
2. Gajda, M.; Pac, A.; Gryglewska, B.; Gajda, P.; Różańska, A.; Wójkowska-Mach, J. Patients Undergoing Hip or Knee Arthroplasty in Poland Based on National Data—Challenge for Healthcare in Aging Society. Healthcare 2021.
3. Ibrahim MS, Alazzawi S, Nizam I, Haddad FS. An evidence-based review of enhanced recovery interventions in knee replacement surgery. Ann R Coll Surg Engl. 2013 Sep;95(6):386-9. doi: 10.1308/003588413X13629960046435. PMID: 24025284; PMCID: PMC4188283.
4. Choi, YJ., Seo, DK., Lee, K. et al. Results of total knee arthroplasty for painless, stiff knees. Knee Surg & Relat Res 32, 61 (2020). https://doi.org/10.1186/s43019-020-00081-0.