Menopauza – objawy i etapy przekwitania. Wszystko, co powinnaś wiedzieć

Menopauza, nazywana również przekwitaniem lub klimakterium, to trwałe ustanie miesiączkowania wynikające z naturalnego wygasania czynności hormonalnej jajników. Proces ten wiąże się ze spadkiem poziomu estrogenów i progesteronu, a w konsekwencji z zakończeniem zdolności rozrodczych kobiety. Średni wiek wystąpienia menopauzy kobiet w Polsce wynosi 51 lat, (najczęściej występuje między 45 a 55 lat). Jednak moment jej pojawienia się jest kwestią indywidualną i zależy od wielu czynników, takich jak uwarunkowania genetyczne, styl życia czy ogólny stan zdrowia. Podobnie jak w przypadku pokwitania i wystąpienia pierwszej miesiączki, u części kobiet menopauza pojawia się wcześniej, u innych później.

Objawy związane z wygaszaniem funkcji hormonalnej jajników mogą występować na długo przed samą menopauzą – w okresie okołomenopauzalnym. Jego pierwszym etapem jest premenopauza, w której często obserwuje się zaburzenia regularności cykli miesiączkowych. Następnie pojawia się perimenopauza, czyli okres bezpośrednio poprzedzający menopauzę, charakteryzujący się narastaniem objawów wynikających ze stopniowego obniżania stężenia estrogenów i progesteronu.

Menopauza właściwa, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), oznacza ustanie miesiączkowania, po którym przez kolejnych 12 miesięcy nie wystąpiło żadne krwawienie z dróg rodnych. Choć menopauza jest fizjologicznym etapem w życiu kobiety, a nie chorobą, jej rozpoznanie powinno zostać potwierdzone przez lekarza ginekologa. Diagnostyka opiera się na dokładnym wywiadzie oraz badaniach, takich jak USG dopochwowe czy oznaczenie stężenia hormonów, m.in. FSH, LH i Estradiolu

Wygasanie czynności jajników wraz z wiekiem może zaburzać funkcjonowanie innych układów organizmu, prowadząc m.in. do zmian hormonalnych oraz nieprzyjemnych objawów menopauzy, takich jak:

1. Objawy naczynioruchowe:

• uderzenia gorąca z powodu zmian hormonalnych,
• zwiększona potliwość (szczególnie w nocy).

2. Objawy psychiczne:

• wahania nastroju,
• płaczliwość,
• rozdrażnienie,
• nerwowość,
• bezsenność i inne zaburzenia snu,
• problemy z koncentracją,
• stany depresyjne.

3. Objawy somatyczne:

• drętwienie i mrowienie kończyn,
• zaburzenia rytmu serca,
• napięciowe bóle głowy, migrena,
• zawroty głowy.

4. Objawy zanikowe:

• spadek libido,
• bolesność w trakcie współżycia,
• suchość pochwy,
• częste infekcje intymne.

Jak długo utrzymują się te dolegliwości? To sprawa indywidualna – organizm każdej kobiety reaguje inaczej, dlatego przebieg menopauzy może różnić się zarówno pod względem rodzaju objawów, jak i ich intensywności oraz czasu trwania. Najczęściej jednak objawy przekwitania stopniowo ustępują w ciągu 5–7 lat od ostatniej miesiączki.

Jak już wspomnieliśmy, przekwitanie jest naturalnym procesem występującym u każdej kobiety, związanym ze starzeniem się organizmu. Wskutek zmniejszającej się liczby pęcherzyków jajnikowych oraz spadku stężenia hormonów płciowych stopniowo wygaszane są funkcje odpowiedzialne za płodność. Zdarza się jednak, że kobiety zauważają niepokojące objawy wcześniej niż ich rówieśniczki. Co może być przyczyną przedwczesnej menopauzy?

Wyróżniamy kilka czynników:

• predyspozycje genetyczne – jeśli u kobiet w rodzinie menopauza występowała wcześniej;
• choroby autoimmunologiczne (m.in. choroba Hashimoto, celiakia, bielactwo, cukrzyca typu 1);
• przebyte leczenie onkologiczne;
• infekcje wirusowe;
• niezdrowy styl życia, prowadzący m.in. do otyłości;
• nałogi, w szczególności palenie papierosów.

Menopauza może wiązać się z różnorodnymi dolegliwościami i obniżeniem komfortu życia, jednak istnieją skuteczne sposoby łagodzenia jej objawów. Wśród najczęściej rekomendowanych przez lekarzy metod znajdują się:

• Hormonalna terapia menopauzy (HTM)
  Hormonalna terapia zastępcza polega na uzupełnianiu niedoborów hormonów oraz przywracaniu ich równowagi w organizmie kobiety. W zależności od wyników badań i indywidualnych potrzeb pacjentki lekarz może zalecić stosowanie estrogenów – niekiedy w połączeniu z progesteronem. Terapia ta pozwala na znaczące złagodzenie, a w wielu przypadkach nawet całkowite ustąpienie objawów menopauzy. HTM powinna być zawsze prowadzona pod ścisłą kontrolą lekarza, po wcześniejszej ocenie wskazań i przeciwwskazań.

• Fitoterapia i suplementacja w okresie menopauzy
  W przypadku łagodnych objawów menopauzy lub gdy pacjentka nie może bądź nie chce stosować hormonów, alternatywą mogą być metody niehormonalne. W fitoterapii wykorzystuje się m.in. fitoestrogeny – związki roślinne wykazujące działanie zbliżone do estrogenów. Ich naturalnym źródłem są m.in. soja, fasola, orzechy włoskie, nasiona słonecznika oraz siemię lniane.Tak zwane fitoestrogeny o udowodnionym klinicznie działaniu zawiera wyciąg z liści i kwiatów koniczyny czerwonej oraz wyciąg z pluskwicy groniastej. Substancje te są często stosowane w niehormonalnej terapii suplementacyjnej u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym, szczególnie w celu łagodzenia objawów naczynioruchowych, takich jak uderzenia gorąca, nadmierna potliwość czy zaburzenia snu.Warto również zadbać o odpowiednią podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) oraz witaminy D. Składniki te wspierają funkcjonowanie gospodarki hormonalnej i korzystnie wpływają na wiele układów organizmu, w tym układ nerwowy oraz sercowo-naczyniowy. Niezależnie od tego, czy suplementacja opiera się na preparatach farmaceutycznych, czy naturalnych źródłach składników odżywczych, jej zasadność i zakres powinny zostać skonsultowane z lekarzem.

• Farmakoterapia niehormonalna
  W ostatnich latach rozwijane są nowe metody leczenia dolegliwości związanych z okresem perimenopauzy i menopauzy, w tym terapie niehormonalne, ukierunkowane na mechanizmy neurobiologiczne, odpowiedzialne za regulację temperatury.Nowym lekiem stosowanym w leczeniu umiarkowanych i ciężkich objawów naczynioruchowych menopauzy, takich jak uderzenia gorąca i nocne poty jest fezolinetant. Działa on jako antagonista receptora neurokininy 3 (NK3) w podwzgórzu, dzięki czemu stabilizuje zaburzoną w okresie menopauzy regulację temperatury ciała.

• Modyfikacja stylu życia
  Istotnym elementem łagodzenia objawów menopauzy jest także odpowiedni styl życia. Sposób odżywiania, poziom aktywności fizycznej oraz jakość snu mają realny wpływ na funkcjonowanie organizmu i gospodarkę hormonalną. W przypadku pogorszenia samopoczucia warto nie tylko wykonać zalecane badania, ale również przyjrzeć się codziennym nawykom.Szczególnie istotne są:
  • zrównoważona dieta bogata w składniki odżywcze;
  • spożywanie 4–5 posiłków dziennie, najlepiej o stałych porach;
  • ograniczenie używek, słodyczy i żywności wysokoprzetworzonej oraz redukcja cukru i soli na rzecz naturalnych przypraw i ziół;
  • zastąpienie tłuszczów zwierzęcych tłuszczami roślinnymi, np. oliwą z oliwek;
  • wypijanie około 2 litrów wody dziennie;
  • regularna aktywność fizyczna – nawet krótki, codzienny spacer może przynieść korzyści;
  • stała pora snu i co najmniej 7 godzin odpoczynku każdej nocy.

Menopauza to etap w życiu kobiety, w którym organizm przechodzi liczne zmiany hormonalne i metaboliczne. Właśnie dlatego tak istotne są regularne badania profilaktyczne, pozwalające wcześnie wykryć ewentualne problemy zdrowotne. Na jakie sygnały i schorzenia warto zwrócić szczególną uwagę w tym okresie?

• Osteoporoza
  Jednym z częściej występujących schorzeń w okresie menopauzy jest osteoporoza, czyli stopniowe obniżenie gęstości mineralnej kości. Niewykryta i nieleczona choroba znacząco zwiększa ryzyko złamań — nawet przy niewielkich urazach — oraz może prowadzić do poważnych powikłań ze strony układu kostnego.
• Nadwaga i otyłość
  Kobiety w okresie menopauzy są również bardziej narażone na przyrost masy ciała, w tym rozwój nadwagi i otyłości. Zmiany hormonalne mogą sprzyjać zwiększonemu apetytowi oraz spowolnieniu metabolizmu, co prowadzi do odkładania się tkanki tłuszczowej. Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, która zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, a także chorób sercowo-naczyniowych, takich jak udar czy zawał serca.
• Nietrzymanie moczu
  U kobiet o obniżonej aktywności fizycznej może dochodzić do osłabienia mięśni, w tym mięśni dna miednicy. W efekcie może pojawić się wysiłkowe nietrzymanie moczu, na przykład podczas kaszlu, śmiechu czy aktywności fizycznej. To częsty problem w okresie menopauzy, jednak można go skutecznie leczyć i łagodzić dzięki odpowiedniej terapii oraz regularnym ćwiczeniom.
• Spadek libido
  Jednym z najczęściej zgłaszanych objawów menopauzy jest obniżenie libido, które może wpływać na relacje intymne i emocjonalne w związku. W tym czasie szczególnie ważna jest otwarta komunikacja z partnerem — rozmowa o potrzebach, trudnościach i emocjach. Pomocne może być również świadome dbanie o relację, na przykład poprzez wspólne spędzanie czasu lub skorzystanie z terapii dla par.

Klinika i Resort Medyczny NAMI jest częścią Europejskiego Centrum Rodziny INVICTA i stanowi rozszerzenie opieki oferowanej w Klinikach INVICTA, gdzie od ponad 25 lat specjaliści wspierają zdrowie kobiet – również w okresie menopauzy. Uzupełnienie tej opieki o formułę uzdrowiskową pozwala objąć pacjentki kompleksowym, długofalowym wsparciem zdrowotnym.

Programy medyczne realizowane w NAMI łączą pobyt w ośrodku z diagnostyką, konsultacjami specjalistycznymi oraz planowaniem działań profilaktycznych. W procesie uczestniczą m.in. lekarze, fizjoterapeuci ortopedyczni i uroginekologiczni, dietetycy oraz specjaliści z zakresu naturopatii. Równolegle programy wspierają regenerację organizmu i pomagają w przywróceniu równowagi psychofizycznej.

Na podstawie wyników badań i konsultacji opracowywany jest indywidualny plan postępowania, który może być kontynuowany także po zakończeniu pobytu. Pacjentka ma możliwość pozostania pod opieką zespołu INVICTA – w formie konsultacji online lub wizyt stacjonarnych w najbliższej placówce.

Integralnym elementem programów zdrowotnych jest konsultacja dietetyczna wraz z analizą składu ciała. Dietetyk pomaga zaplanować sposób odżywiania wspierający równowagę hormonalną i dostosowany do aktualnych potrzeb organizmu.

W NAMI wspieramy kobiety w okresie menopauzy w sposób bezpieczny, świadomy i uporządkowany – z myślą o zdrowiu na obecnym etapie życia oraz w kolejnych latach.

NAMI Klinika i Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.