Chroniczny stres — objawy, skutki i leczenie przewlekłego stresu

Chroniczny stres to napięcie i dyskomfort odczuwane ciągle, długotrwale. Nie jest związane z konkretnym wydarzeniem, jedną stresującą sytuacją czy wiadomością. Przewlekły stres nie znika szybko i naraża organizm na różne negatywne skutki — od poczucia wyczerpania po poważne problemy ze zdrowiem.

Krótkotrwałe napięcie mobilizuje do działania, pomaga skupić się na celu, wzmacnia odporność psychiczną. Stres, który pomaga osiągnąć lepsze wyniki w pracy czy sporcie, nazywamy eustresem — stresem korzystnym.

Istnieje jednak też drugi rodzaj stresu, zdecydowanie mniej korzystny. To dystres — stres szkodliwy — czyli właśnie ten przewlekły, chroniczny odczuwany zbyt długo w stosunku do możliwości naszego organizmu.

Przewlekły stres objawia się podobnie jak ten krótkotrwały. Często bez trudu rozpoznajemy, gdy ktoś się stresuje. Sygnalizuje to m.in. drżenie rąk i nóg, pocenie, zaczerwienienie karku, napięcie mięśni, szybsze bicie serca, drżący głos czy nerwowe ruchy.

To jednak najczęściej krótkotrwałe objawy stresu, które mijają, gdy zaczynamy czuć się coraz spokojniej. Objawy stresu długotrwałego obejmują też poważniejsze dolegliwości, które potrafią utrzymywać się, jak samo napięcie, znacznie dłużej i w większym stopniu wywoływać dyskomfort codziennego funkcjonowania.

Częste objawy przewlekłego stresu:

• kłopoty z koncentracją,
• problemy ze snem,
• spadek libido,
• wyczerpanie,
• lęk i ogólna nerwowość,
• spadek radości z życia,
• problemy ze strony układu pokarmowego — np. ból brzucha, biegunki, wzdęcia, zgaga, zaparcia itp.

Pozytywne napięcie można kojarzyć z działaniem. Negatywne, długotrwałe — z wyczerpaniem.

Czasem, gdy dotyka nas długotrwałe, wycieńczające napięcie, pojawiają się również somatyczne objawy stresu. To różne, realne dolegliwości fizyczne, np. wysypka, wywoływane jednak przez czynnik psychologiczny — np. właśnie chroniczny stres. Dlatego możemy zastanawiać się, czy możliwy jest spadek cukru na tle nerwowym lub biegunka ze stresu.

Reakcja organizmu na silny stres, który trwa dłuższy czas, może być naprawdę poważna. Nadciśnienie, osłabienie odporności czy zaburzenia hormonalne to tylko przykłady tego, co z naszym organizmem robi chroniczny stres. Skutki długotrwałego napięcia potrafią skracać telomery, czyli końcówki chromosomów działające jak osłonki dla naszego DNA. Ich skracanie wiąże się ze starzeniem organizmu i większym ryzykiem rozwoju takich chorób jak nowotwory, cukrzyca, demencja, choroby serca.

Skutki długotrwałego stresu dla poszczególnych układów organizmu

• Układ nerwowy:
  Nieustanne napięcie aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza czym wywołuje wzrost poziomu kortyzolu i adrenaliny. Zwiększa pobudliwość układu współczulnego, zaburza pamięć i koncentrację, a zmniejszając poziomy serotoniny i dopaminy, zwiększa podatność na depresję i lęki.
• Układ hormonalny:
  Podnosząc poziom kortyzolu, stres osłabia odporność i zaburza sen. Obniża również testosteron i estrogeny, wpływając negatywnie na płodność i libido. Zwiększa insulinooporność i podnosi poziom cukru we krwi.
• Układ sercowo-naczyniowy:
  Permanentne napięcie podnosi ciśnienie krwi, wpływa negatywnie na gospodarkę lipidową, a powodując stan zapalny naczyń krwionośnych, zwiększa ryzyko udaru i zawału.
• Układ odpornościowy:
  Stres obniża liczbę białych krwinek, zwiększa ilość substancji prozapalnych i osłabia organizm w walce z infekcjami. Zwiększa podatność organizmu na choroby autoimmunologiczne.
• Układ trawienny:
  Podnosząc poziom kortyzolu, długotrwała nerwowość hamuje trawienie, zwiększa przepuszczalność jelit i często powoduje syndrom jelita drażliwego (IBS).
• Układ mięśniowo-szkieletowy:
  Stres zwiększa napięcie mięśniowe, prowadząc do przewlekłych dolegliwości bólowych, zwiększa ryzyko osteoporozy.
• Układ rozrodczy:
  Utrzymujące się napięcie emocjonalne zaburza cykl menstruacyjny, zmniejsza liczbę i ruchliwość plemników, zwiększa ryzyko poronień.
• Skóra:
  Stres zaburza równowagę lipidową skóry, nasila zmiany zapalne, opóźnia gojenie ran i podrażnień, powoduje zaostrzenie wielu chorób o podłożu autoimmunologicznym lub zapalnym, takich jak łuszczyca, egzema czy atopowe zapalenie skóry. Może również powodować zwężenie naczyń krwionośnych skóry, co osłabia jej odżywienie i nawilżenie — staje się ona szara, matowa, sucha.
• Mózg:
  Nieustanne napięcie wpływa negatywnie na funkcje i strukturę mózgu. Prowadzi do uszkodzeń hipokampu — części mózgu odpowiedzialnej za pamięć. Wywołuje również problemy z koncentracją i decyzyjnością. Nadreaktywność ciała migdałowatego, wywołana stresem, wiąże się z odczuwaniem lęku i negatywnych emocji. W wyniku chronicznego stresu dochodzi do spadku poziomu neuroprzekaźników, obniżenia neuroplastyczności związanej ze zdolnością tworzenia nowych połączeń mózgowych. Mózg szybciej się starzeje, zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób neurodegeneracyjnych. Wysoki poziom kortyzolu prowadzi do stanu przewlekłego zapalenia, co jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby Alzheimera.

Walkę z długotrwałym stresem, który jest dla nas destrukcyjny, warto zacząć od zredukowania lub całkowitego wyeliminowania jego przyczyny. Jednak nie zawsze jest to możliwe. Powstaje wtedy pytanie, jak radzić sobie ze stresem, gdy jest on konieczną częścią naszego życia.

Leczenie chronicznego stresu to wszelkie sposoby i techniki, które pozwolą  nam się zrelaksować, odprężyć i zapomnieć o źródle napięcia oraz wsparcie organizmu, np. odpowiednią suplementacją.

Sprawdzone sposoby na stres:

• hiperbaryczna terapia tlenowa (HBOT) – jeden z ciekawszych sposobów walki ze stresem; badanie z 2020 r. przeprowadzone przez naukowców z Izraela wykazało, że HBOT może wydłużać telomery skracane przez stres nawet o 20%;
• dieta bogata w antyoksydanty, zawierająca polifenole i flawonoidy, wit. C, E, beta-karoten, selen, cynk, magnez;
• regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności, np. jogging, szybkie spacery, pływanie, jazda na rowerze;
• joga, medytacja, ćwiczenia oddechowe, czyli wszelkie techniki obniżające poziom kortyzolu;
• odpowiednia suplementacja uzupełniająca niedobory kwasów omega-3, witaminy D3, B12, kwasu foliowego;
• detoksykacja organizmu poprzez wspieranie wątroby i odpowiednie nawodnienie;
• sen o prawidłowej długości, dający możliwość pełnej regeneracji.

Warto szukać własnych metod na pozbycie się stresu. Jednych odpręży intensywny trening czy oddanie się hobby, inni potrzebują rozmowy z kimś bliskim i regularnej medytacji.

Warto rozmawiać o swoich uczuciach. Jeśli samodzielna walka ze stresem nie przynosi efektów, należy zapewnić sobie pomoc specjalistów, którzy wiedzą, jak zredukować stres metodami psychoterapeutycznymi lub/i farmakologicznymi. Jeśli stres przejmuje nad Tobą kontrolę, nie bój się udać do psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry.

Ciągłe napięcie nerwowe może prowadzić do niedoborów wielu witamin i minerałów, które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego i immunologicznego, dlatego, będąc na nie narażonym, warto zbadać poziom niektórych z nich:

• wit. D — jej niski poziom związany jest z większym ryzykiem depresji, zmęczenia i osłabienia odporności;
• witaminy z grupy B (B6, B12, kwas foliowy – B9) — niski poziom może powodować rozdrażnienie, mgłę mózgową i zmęczenie;
• wit. C — jest ważna dla odporności, regulacji poziomu kortyzolu i rekcji organizmu na stres;
• wit. E — chroni komórki przed stresem oksydacyjnym;
• magnez — niedobór nasila stres, bezsenność i skurcze mięśni;
• cynk — niezbędny dla odporności i funkcji poznawczych. Jego niedobór może zwiększać podatność na stres i depresję;
• żelazo — jego niski poziom prowadzi do zmęczenia i problemów z koncentracją;
• selen — wpływa na funkcje tarczycy i pomaga w walce ze stresem oksydacyjnym;
• potas — wspiera funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego.

Warto również sprawdzić poziom kortyzolu i parametry tarczycy, ponieważ stres może wpłynąć na jej funkcjonowanie.

Klinika i Resort Medyczny NAMI to ośrodek medyczny położony w Sopocie, zaledwie 400 m od brzegu morza. Spacery po plaży są jedną z najskuteczniejszych metod walki ze stresem. Oferta uzdrowiska NAMI obejmuje spersonalizowany program medyczny „Stress Reset” kierowany specjalnie do osób zmagających się z nadmiarem napięcia. Dobraliśmy różne formy terapii, które najlepiej redukują stres nagromadzony w ciele. Fizjoterapia, aromaterapia, joga, akupunktura, strefa regeneracyjno-sportowa. Zarezerwuj pobyt w NAMI i daj się wesprzeć w szczęśliwym życiu bez stresu.

NAMI Klinika i Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.