Alloplastyka stawu biodrowego - jak przygotować się do operacji i jak przebiega rehabilitacja?

Alloplastyka stawu biodrowego (inaczej endoprotezoplastyka) to zabieg chirurgiczny polegający na zastąpieniu uszkodzonych elementów stawu biodrowego sztuczną protezą. Zabieg przywraca funkcje stawu, zmniejsza ból i poprawia jakość życia pacjenta.

Endoprotezoplastyce najczęściej poddają się osoby dotknięte chorobą zwyrodnieniową stawów lub po urazach. Jest to rutynowa, powszechnie wykonywana procedura. Operacja trwa zazwyczaj od 1 do 3 godzin, a pacjent spędza w szpitalu od 3 do 7 dni.

W Polsce zabieg wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego wykonuje się znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. W 2017 roku średni wiek pacjenta poddającego się tej operacji wyniósł ok. 68,5 lat, a najczęstszą przyczyną podania się operacji była choroba zwyrodnieniowa stawów.

Zabieg można podzielić na kilka rodzajów. W zależności od stopnia skomplikowania operacji wyróżniamy:

• całkowitą endoprotezoplastykę stawu biodrowego, podczas której zastępuje się wszystkie powierzchnie stawowe. To rozwiązanie stosowane w przypadku zaawansowanych zmian, obejmujących cały staw pacjenta;
• częściową alloplastykę biodra, podczas której zastępuje się tylko jeden przedział stawu. To mniej inwazyjny zabieg, wiążący się także z krótszym okresem rekonwalescencji, jednak możliwy do wykonania wyłącznie w konkretnych przypadkach.

W zależności od rodzaju wykorzystanej protezy mówimy o:

• cementowej endoprotezoplastyce stawu biodrowego, podczas której wykorzystuje się implant przytwierdzany do kości za pomocą cementu kostnego. Ten rodzaj protezy stosuje się u starszych pacjentów, których kości są w gorszym stanie. Zapewnia to natychmiastową stabilność implantu, ale stwarza też ryzyko poluzowania się cementu w późniejszym okresie;
• bezcementowej alloplastystyce stawu biodrowego, podczas której wykorzystuje się sztuczny staw wykonany z materiałów pozwalających na osteointegrację, czyli wrastanie kości w porowatą powierzchnię implantu. Ten rodzaj protezy wymaga dobrej jakości kości, dlatego częściej stosuje się ją u młodszych pacjentów. Zabieg wiąże się z dłuższym czasem gojenia, ale potencjalnie daje też trwalsze efekty.

O zakwalifikowaniu pacjenta do konkretnego rodzaju zabiegu i wyborze protezy decyduje lekarz.

Zastąpienie naturalnego stawu sztucznym to dobre rozwiązanie, jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi zadowalających efektów.

Pozostałe wskazania do zabiegu to m.in.:

• zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego,
• ból uniemożliwiający codzienne funkcjonowanie,
• sztywność i ograniczenie ruchomości stawu.

O zakwalifikowaniu do leczenia operacyjnego finalnie decyduje chirurg. Stan każdego pacjenta ocenia się indywidualnie. Specjaliści zwracają uwagę m.in. na ryzyko pojawienia się ewentualnych trudności podczas zabiegu oraz w trakcie rehabilitacji.

Przeciwskazania to m.in.: 

• aktywna infekcja,
• zaawansowana niewydolność oddechowa i krążeniowa,
• choroba nowotworowa,
• zaawansowana osteoporoza.

Ewentualne powikłania po alloplastyce stawu biodrowego to infekcja rany pooperacyjnej lub protezy, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, obluzowanie protezy, artrofibroza. Ryzyko wystąpienia komplikacji jest jednak znikome.

Przygotowania do zabiegu obejmują m.in.: 

• konsultację ortopedyczną,
• badania laboratoryjne, np. morfologię, czas krzepnięcia krwi,
• badania obrazowe, np. RTG lub MRI,
• ogólną ocenę stanu zdrowia, która pozwoli ocenić ewentualne ryzyko i wykluczyć przeciwskazania,
• konsultację anestezjologiczną i wybór znieczulenia (zewnątrzoponowe lub ogólne).

Przed operacją warto również zadbać o kondycję fizyczną, w przypadku nadwagi, zredukować masę ciała oraz ograniczyć lub w pełni powstrzymać się od picia alkoholu i palenia papierosów, ponieważ wszystkie te czynniki wpływają na czas powrotu do sprawności i gojenia się organizmu.

W osiągnięciu tych celów pomoże prehabilitacja, czyli wielokierunkowe przygotowanie pacjenta do leczenia chirurgicznego, prowadzone pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty. Jeszcze przed operacją warto rozpocząć działania, które wspomogą w późniejszej regeneracji. Ośrodki, takie jak NAMI Klinika i Resort Medyczny, dysponują zespołem, który jest w stanie przygotować pacjenta do lepszego zniesienia zabiegu, jak i łatwiejszej rehabilitacji już po operacji. Najlepsze efekty daje całościowe wsparcie organizmu, m.in. w postaci lekkiej aktywności fizycznej, specjalistycznych zabiegów, a nawet właściwej diety.

Po zabiegu pacjent musi przejść rehabilitację, która pozwoli mu odzyskać sprawność. Jednak pracę z fizjoterapeutą powinno zacząć się jeszcze przed samą operacją. To element działań prehabilitacyjnych, czyli przygotowujących organizm do przebycia operacji, dzięki którym pacjent może lepiej znieść sam zabieg, ograniczyć ryzyko wystąpienia powikłań, a potem szybciej, sprawniej i łatwiej wrócić do sprawności.

Konsultacje i praca ze specjalistą przyczyniają się do poprawy ruchomości, zwiększenia siły mięśniowej i redukcji bólu. Każdy z tych czynników wpływa na późniejszy proces wracania do zdrowia.

Gdy tylko pacjent dowie się, że został zakwalifikowany do zabiegu, powinien poszukać miejsca lub specjalisty, który pomoże w całościowym przygotowaniu organizmu do operacji. W Klinice i Resorcie Medycznym NAMI pacjent może liczyć na opiekę interdyscyplinarnego zespołu, dostęp do specjalistycznego sprzętu, a nawet wyżywienie wspomagające regenerację.

Fizjoterapeuta na wizycie przed operacją oceni stan funkcjonalny pacjenta, zdecyduje o wdrożeniu odpowiedniej formy terapii (manualnej, kinezyterapii czy fizykoterapii) i ułoży plan ćwiczeniowy.

Warto również zadbać o odpowiednie przygotowanie mieszkania. Po zabiegu endoprotezoplastyki biodra pacjent może poruszać się wyłącznie przy pomocy kul ortopedycznych lub specjalnego balkonika, a jego sprawność jest znacznie ograniczona. Dlatego z mieszkania powinny zniknąć wszystkie elementy utrudniające poruszanie się, czy takie, o które łatwo się potknąć. Przygotowana przestrzeń to również mniejsze ryzyko przeciążenia operowanej nogi.

Alternatywą dla przygotowania przestrzeni mieszkalnej może być także przejście procesu prehabilitacji i rehabilitacji w ośrodku medycznym, takim jak Klinika i Resort Medyczny NAMI, w którym pacjent zyska należytą opiekę na wielu płaszczyznach – m.in. dostęp do interdyscyplinarnego zespołu i sprzętu rehabilitacyjnego czy wyżywienia wspomagającego powrót do pełni sił. W NAMI oferujemy medyczny program ortopedyczny stworzony m.in. z myślą o pacjentach będących przed i po operacjach chirurgicznych.

O czym warto pamiętać?

• Usuń elementy, o które łatwo się potknąć, np. dywany czy kable;
• Zadbaj o wygodne rozmieszczenie źródeł światła, do których łatwo się dostać, np. ustaw lampki przy kanapie czy łóżku;
• Przygotuj wysokie krzesło lub fotel z podłokietnikami – korzystanie z takiego mebla ogranicza nadmierne obciążanie biodra;
• Przygotuj również stolik na kółkach, dzięki któremu można przenosić rzeczy bez pochylania się;
• Zadbaj o takie rozmieszczenie najważniejszych rzeczy (np. garnki kuchenne, pilot do telewizora itp.), aby nie musieć się po nie schylać lub sięgać wyżej;
• Zainstaluj uchwyty przy toalecie i prysznicu oraz nakładkę podwyższającą na sedes;
• Korzystaj z mat antypoślizgowych.

Rehabilitacja rozpoczyna się już w szpitalu, w pierwszej dobie po zabiegu. Pacjent leży lub siedzi na łóżku i razem z fizjoterapeutami pracującymi na oddziale ortopedycznym, wykonuje odpowiednie ćwiczenia. Dzięki takim działaniom, jeszcze we wczesnej fazie pooperacyjnej, zapobiega się unieruchomieniu i działa przeciwzakrzepowo.

Dąży się do tego, aby pacjent jak najszybciej zaczął siadać, stać i poruszać się. Fizjoterapeuta uczy pacjenta, jak korzystać z kul ortopedycznych i pokazuje, jak chodzić po płaskim podłożu i schodach oraz jak prawidłowo samodzielnie korzystać z toalety. Dzięki temu pacjent może funkcjonować samodzielnie w domu i zacząć rehabilitację domową lub ambulatoryjną w wybranym ośrodku.

Warto, aby pacjent wybrał miejsce do odbywania dalszej rehabilitacji jeszcze przed operacją – najlepiej w trakcie działań prehabilitacyjnych, czyli przygotowujących do zabiegu. Rozpoczęcie tego procesu z wiedzą o tym, jak wygląda rehabilitacja i z kim będzie prowadzona, zwiększa bezpieczeństwo i gotowość do pracy nad powrotem do pełni sił. Miejsca takie jak NAMI Klinika i Resort Medyczny są w pełni przygotowane do przyjmowania pacjentów po zabiegach ortopedycznych i gotowe świadczyć całościową opiekę, która przynosi najlepsze rezultaty.

Bezpośrednio po operacji zachowaj szczególną ostrożność, aby nie zwichnąć protezy. Nie zginaj biodra bardziej niż do kąta prostego. Unikaj też kombinacji ruchów przywodzenia, rotacji wewnętrznej i zgięcia.

• W praktyce oznacza to, że nie możesz siadać zbyt nisko, czy to na krześle, kanapie, łóżku czy toalecie. Pomocne może okazać się siadanie dodatkowo np. na twardej poduszce, kocu czy specjalnej nakładce.
• Nie pochylaj się. Gdy chcesz coś podnieść lub założyć buty, używaj specjalnego chwytaka i dłuższej łyżki do butów.
• Nie krzyżuj nóg i kolan. Nie zakładaj nogi na nogę.
• Nie skręcaj operowanej nogi do środka. Stopę stawiaj tak, aby była skierowana przed siebie albo lekko na zewnątrz, ale nie do środka.

Szwy zdejmuje się najczęściej po 10-14 dniach od zabiegu. Do tego czasu trzeba zmieniać opatrunki.

Rehabilitację po alloplastyce stawu biodrowego można podzielić na kilka etapów. Zazwyczaj pierwszym jest okres od operacji do wypisu ze szpitala. Następne 6 tygodni to okres wczesny, natomiast okres podostry trwa do 12 tygodnia od zabiegu. Po tym czasie większość pacjentów po endoprotezoplastyce stawu biodrowego wraca do pełnej samodzielności i sprawności, która pozwala na dobre funkcjonowanie w życiu codziennym. Kule odstawia się najczęściej już po 3-4 tygodniach od zabiegu.

Po wypisie ze szpitala duży nacisk kładzie się na poprawę siły mięśni i zwiększanie zakresu ruchów. W tym celu pacjent wykonuje głównie ćwiczenia wzmacniające i rozciągające. Należy także dbać o wydolność krążeniowo-oddechową. Na początku pacjent ogranicza się do przemieszczania o kulach, ale później warto korzystać np. z roweru stacjonarnego, trenażera eliptycznego czy bieżni.

Tak jak i przed operacją, po zabiegu warto zadbać o wzmocnienie całego organizmu. Holistyczne podejście przynosi najlepsze efekty. Delikatny ruch, dostosowany do możliwości pacjenta, dbanie o regenerację, zabiegi fizykoterapeutyczne czy odżywcza dieta wspomogą proces odzyskiwania sił.

Powrót do sportu z endoprotezą jest możliwy. Pacjenci powinni jednak unikać aktywności o wysokiej intensywności jak i sportów kontaktowych, bo te mogą doprowadzić do zużycia implantu, co z kolei wiąże się z koniecznością ponownej operacji.

Badania pokazują jednak, że stopień zaawansowania w danej dyscyplinie sportowej i poziom sprawności pacjenta przed zabiegiem to czynniki pomagające zadecydować o ewentualnym powrocie do wymagających dyscyplin, takich jak narty, jazda konna czy bieganie.

W NAMI doskonale wiemy, że praca z doświadczonym specjalistą przed i po zabiegu to klucz do odzyskania sprawności i komfortu. Nasi fizjoterapeuci ortopedyczni wspierają pacjentów na każdym etapie ich drogi, skupiając się na indywidualnych wskazaniach i potrzebach.

Stworzyliśmy medyczny program ortopedyczny, który obejmuje diagnostykę, terapię manualną, fizykoterapię, ćwiczenia rehabilitacyjne i edukację zdrowotną. Wykorzystujemy specjalistyczny sprzęt usprawniający rehabilitację i korzystamy z najnowocześniejszych rozwiązań wspomagających terapię. Zdaj się na nasze doświadczenie.

NAMI Klinika i Resort Medyczny realizuje wyłącznie programy medyczne.

1. Salter, Donald M; Su, Sui-Lung; Lee, Herng-Sheng, International Journal of Medical Sciences: “Epidemiology and genetics of osteoarthritis” (2014).
2. Gajda, M.; Pac, A.; Gryglewska, B.; Gajda, P.; Różańska, A.; Wójkowska-Mach, J. Patients Undergoing Hip or Knee Arthroplasty in Poland Based on National Data—Challenge for Healthcare in Aging Society. Healthcare 2021.
3. Ibrahim MS, Alazzawi S, Nizam I, Haddad FS. An evidence-based review of enhanced recovery interventions in knee replacement surgery. Ann R Coll Surg Engl. 2013 Sep;95(6):386-9. doi: 10.1308/003588413X13629960046435. PMID: 24025284; PMCID: PMC4188283.
4. Choi, YJ., Seo, DK., Lee, K. et al. Results of total knee arthroplasty for painless, stiff knees. Knee Surg & Relat Res 32, 61 (2020). https://doi.org/10.1186/s43019-020-00081-0.